اینورتر را انتخاب کردهاید، پنلها هم معلوم است، اما وقتی به باتری میرسید دو جواب متفاوت میشنوید: یکی میگوید «باتری اسیدی امتحانش را پس داده و ارزانتر تمام میشود»، دیگری میگوید «امروز دیگر کسی باتری اسیدی نمیبندد، لیتیومی بگیر». هر دو از زاویهٔ خودشان درست میگویند. اینکه برای سیستم خورشیدی باتری لیتیومی بهتر است یا اسیدی، به این بستگی دارد که باتری هر روز چقدر خالی و پر میشود، کجا نصب میشود، چه اینورتری کنارش است و بودجهٔ اولیهٔ شما چقدر است.
باتری لیتیومی یا اسیدی؛ اول نقش باتری را روشن کنید
باتری در یک سیستم برق اضطراری یا خورشیدی معمولاً یکی از این دو نقش را دارد. در نقش اول، باتری بیشتر وقتها پر و آماده میماند و فقط هنگام قطعی برق، آن هم چند بار در ماه، تخلیه میشود؛ مثل باتریهای یوپیاس یا سیستم پشتیبان یک مغازه. در نقش دوم، باتری هر روز کار میکند: روز با برق پنل شارژ میشود و شب مصرف خانه را تأمین میکند. این همان «کار سیکلی» است.
هرچه کار باتری سیکلیتر و تخلیهها عمیقتر باشد، مزیتهای لیتیوم پررنگتر میشود. اگر باتری بیشتر در حالت آمادهباش است، باتری سرباسیدی مناسب هنوز گزینهای منطقی است. اگر هنوز بین سیستم پشتیبان ساده و نیروگاه خورشیدی مردد هستید، راهنمای برق اضطراری خانه و انتخاب سیستم پشتیبان را هم ببینید.
خانوادهٔ باتریهای سرباسیدی: سیلد، ژل، تیوبولار و دیپسایکل
وقتی در بازار میگویند «باتری اسیدی»، معمولاً منظور یکی از چند نوع باتری سرباسیدی است که ظاهرشان شبیه است ولی برای کارهای متفاوتی ساخته شدهاند.

سیلد اسید AGM
باتری سیلد (VRLA) دربسته است و آب نمیخواهد؛ ژل هم سیلد است. در AGM، الکترولیت در جداکنندهٔ الیاف شیشه جذب میشود. بسیاری از باتریهای کوچک یوپیاس، مثل سری High Rate، از این دستهاند و برای آمادهباش و تخلیهٔ کوتاه با جریان زیاد طراحی شدهاند، نه تخلیهٔ عمیق هر شب.
باتری ژل
در باتری ژل، الکترولیت به حالت ژل درآمده است. ژل معمولاً به ولتاژ شارژ بالا حساس است و پروفایل شارژ ژل میخواهد. این نوع در بانک باتری خورشیدی رایج است؛ برای نمونه، باتریهای ژل مدال پاور ۱۲ ولت در ظرفیتهای ۱۰۰، ۱۵۰ و ۲۰۰ آمپرساعت در مشخصاتشان با عنوان AGM-GEL دیپسایکل معرفی شدهاند.
دیپسایکل؛ یعنی چه؟
«دیپسایکل» یعنی باتری برای تخلیهٔ عمیق و تکراری طراحی شده است، نه فقط برای ماندن در حالت شارژ شناور (float). باتریهای سری DCR پاور سولید، مثل PS-12400-DCR یا PS-122000-DCR، نمونههایی از سیلد اسید دیپسایکل برای بانک باتری خورشیدیاند. استفاده از باتری مخصوص یوپیاس در کار سیکلی روزانه، یکی از دلایل رایج فرسودگی زودهنگام بانک باتری است.
باتری تیوبولار (تیوبلار) چیست؟
در باتری تیوبولار، صفحهٔ مثبت به شکل لولههای کنار هم ساخته میشود تا ساختار در برابر تخلیه و شارژ مکرر مقاومتر باشد. بسیاری از تیوبولارها فلودد (با الکترولیت مایع) هستند و بازدید آب مقطر میخواهند؛ نوع هر مدل را بپرسید. این باتریها معمولاً سنگیناند؛ برای مثال باتری تیوبولار تری وات ۱۲ ولت مدل WT-1259K-T3 در مشخصاتش وزن ۵۹ کیلوگرم دارد و برای دشارژ عمیق روزانه در نیروگاه خورشیدی معرفی شده است. همهٔ گزینههای این خانواده را در دستهٔ باتری سیلد اسید و ژل میتوانید کنار هم ببینید.
باتری لیتیومی خورشیدی چیست و چرا LiFePO4؟
باتری لیتیومی خورشیدی معمولاً از شیمی لیتیومآهنفسفات (LiFePO4) ساخته میشود. دلیل محبوبیت این شیمی در ذخیرهسازی خانگی، پایداری حرارتی بهتر نسبت به بسیاری از شیمیهای لیتیومی دیگر و مناسببودن آن برای شارژ و دشارژ روزانه است. ولتاژ نامی هر سلول آن حدود ۳.۲ ولت است؛ به همین دلیل باتریهای «۱۲ ولتی» لیتیومی را با ولتاژ ۱۲.۸ ولت و بانکهای ۴۸ ولتی را با ۵۱.۲ ولت میبینید.

باتری لیتیومی خورشیدی معمولاً یک BMS یا سامانهٔ مدیریت باتری داخلی دارد که ولتاژ سلولها، جریان و دما را پایش میکند و در شرایط خطرناک، شارژ یا دشارژ را قطع میکند. در باتریهای لیتیومی بزرگتر، BMS میتواند با اینورتر هایبرید ارتباط برقرار کند و وضعیت شارژ را گزارش دهد، اگر پروتکلهایشان سازگار باشد.
مزیتها
- بخش بیشتری از ظرفیت اسمی را معمولاً میتوان بدون آسیب جدی مصرف کرد.
- برای انرژی برابر، سبکتر و کمحجمتر است.
- ولتاژ در طول تخلیه صافتر میماند و اینورتر دیرتر به هشدار ولتاژ پایین میرسد.
- نگهداری روزمره کمتری دارد و گاز قابلتوجهی در کار عادی آزاد نمیکند.
محدودیتها
- هزینهٔ اولیهٔ بالاتر.
- نیاز به شارژر و تنظیمات اینورتر سازگار با پروفایل شارژ لیتیوم؛ در سیستم هایبرید، ارتباط BMS با اینورتر هم مهم است.
- شارژ LiFePO4 زیر صفر درجه معمولاً مجاز نیست و به سلولها آسیب میزند؛ همهٔ BMSها حفاظت دمای پایین ندارند، پس در مناطق سردسیر باتری را داخل ساختمان نصب کنید.
برای نمونه، باتری لیتیومی دیواری گوگو پاور ۵۱.۲ ولت ۱۰۰ آمپرساعت انرژی اسمی ۵۱.۲ × ۱۰۰ = ۵۱۲۰ واتساعت، یعنی ۵.۱۲ کیلوواتساعت انرژی اسمی دارد. فهرست کامل را در دستهٔ باتری لیتیومی ببینید.
مقایسهٔ باتری لیتیومی و اسیدی در یک نگاه
جدول زیر یک مقایسهٔ کیفی و عمومی است. عدد دقیق هر مدل را باید از دیتاشیت همان مدل خواند.
| معیار | لیتیومی (LiFePO4) | سرباسیدی (سیلد، ژل، تیوبولار) |
|---|---|---|
| عمق دشارژ قابلاستفاده | معمولاً بیشتر | معمولاً کمتر؛ تخلیهٔ عمیق مکرر عمر را کوتاهتر میکند |
| وزن و حجم برای انرژی برابر | کمتر | بیشتر؛ بهخصوص تیوبولار |
| نگهداری و تهویه | کم؛ جای خنک و خشک میخواهد | سیلد و ژل کمنگهداریاند، تیوبولار فلودد بازدید آب میخواهد؛ محل نصب تهویه لازم دارد |
| پایداری ولتاژ هنگام تخلیه | صافتر | بهتدریج افت میکند |
| هزینهٔ اولیه | بیشتر | کمتر |
| نیاز به سازگاری | بیشتر؛ پروفایل شارژ لیتیوم و در هایبرید، ارتباط BMS | کمتر؛ بیشتر شارژرها پروفایل سرباسیدی دارند |
| هوای سرد | شارژ زیر صفر معمولاً مجاز نیست | ظرفیت کم میشود؛ باتری خالی نباید در یخبندان بماند |
ظرفیت اسمی یا انرژی قابلاستفاده؛ یک مثال فرضی
عدد روی برچسب باتری، انرژی اسمی است: ولتاژ × آمپرساعت. اما آنچه شب به کار شما میآید، انرژی قابلاستفاده است که به عمق دشارژ مجاز بستگی دارد. اگر با این مفهوم آشنا نیستید، مقالهٔ عمق دشارژ باتری (DoD) چیست؟ را بخوانید.
مثال فرضی: فرض کنیم مصرف شبانهٔ یک خانه از لحظهٔ غروب تا صبح ۲ کیلوواتساعت باشد و سیستم ۲۴ ولتی است. باز هم فرض کنیم برای حفظ عمر، از بانک سرباسیدی فقط نیمی از ظرفیت را برداریم و از بانک لیتیومی حدود چهار پنجم آن را. این دو عدد فقط فرض این مثالاند، نه مشخصات یک محصول خاص.
- بانک سرباسیدی: ۲ ÷ ۰.۵ = ۴ کیلوواتساعت اسمی لازم است؛ در ۲۴ ولت یعنی حدود ۴۰۰۰ ÷ ۲۴ ≈ ۱۶۷ آمپرساعت.
- بانک لیتیومی: ۲ ÷ ۰.۸ = ۲.۵ کیلوواتساعت اسمی؛ در ۲۴ ولت یعنی حدود ۲۵۰۰ ÷ ۲۴ ≈ ۱۰۴ آمپرساعت.
در این مثال، برای همان مصرف شبانه، بانک اسیدی ظرفیت اسمی بزرگتری لازم دارد. اتلاف اینورتر، روزهای ابری و افزایش مصرف هم در محاسبهٔ واقعی حاشیهٔ اطمینان میخواهند و بهتر است طراح سیستم آنها را لحاظ کند.
ولتاژ سیستم ۱۲، ۲۴ یا ۴۸ ولت و هماهنگی با اینورتر
ولتاژ نامی بانک باتری باید با ولتاژ باتری اینورتر همخوان باشد (لیتیومی ۱۲.۸ ولت همردهٔ ۱۲ و ۵۱.۲ ولت همردهٔ ۴۸ ولت است). اینورترهای کوچکتر معمولاً ۱۲ یا ۲۴ ولتیاند و بانک باتریشان را با یک یا چند باتری ۱۲ ولتی میسازند؛ نمونهها را در دستهٔ اینورتر آفگرید و شارژر ببینید. در سیستمهای بزرگتر، ولتاژ ۴۸ ولت رایجتر است، چون برای توان برابر جریان کمتر و کابل باریکتری لازم دارد. بسیاری از اینورترهای هایبرید خانگی با باتری ۴۸ ولتی کار میکنند، اما ولتاژ هر مدل را باید از دیتاشیت خودش خواند. تفاوت نقش این اینورترها را در مقالهٔ اینورتر آنگرید، آفگرید یا هایبرید توضیح دادهایم.
- شیمیها را با هم مخلوط نکنید؛ باتری لیتیومی و اسیدی نباید در یک بانک باشند.
- باتریهای یک بانک هممدل، همظرفیت و همسن باشند؛ باتری ضعیفتر کل بانک را پایین میکشد.
- بستن سری و موازی، انتخاب کابل، فیوز و تنظیم پروفایل شارژ فقط باید توسط برقکار یا نصاب واجد صلاحیت انجام شود.
کدام باتری برای شما مناسبتر است؟
سرباسیدی را انتخاب کنید اگر
- باتری بیشتر در حالت آمادهباش است و فقط هنگام قطعی برق کار میکند.
- بودجهٔ اولیه محدود است و جای کافی برای باتریهای سنگینتر دارید.
- اینورتر یا شارژر فعلی شما پروفایل شارژ لیتیوم ندارد.
- محل نصب سرد است و امکان گرم نگه داشتن آن را ندارید.
لیتیومی را انتخاب کنید اگر
- باتری هر شب از برق خورشیدی شارژ و تخلیه میشود.
- اینورتر هایبرید دارید یا میخرید و میخواهید BMS با آن ارتباط برقرار کند.
- جا و وزن محدودیت جدی است؛ مثلاً نصب دیواری در آپارتمان.
- میخواهید بعداً ظرفیت را با بانک ماژولار گسترش دهید.
چکلیست پیش از خرید
- مصرف شبانه یا مصرف هنگام قطعی را به کیلوواتساعت تخمین زدهاید؟
- ولتاژ ورودی باتری اینورتر را میدانید؟
- اینورتر شما پروفایل شارژ لیتیوم و ارتباط با BMS را پشتیبانی میکند؟
- دمای محل نصب در زمستان و تهویهٔ آن را بررسی کردهاید؟
- نصاب واجد صلاحیت برای سیمکشی و راهاندازی دارید؟
اگر میخواهید باتری مناسب را با اینورتر فعلیتان هماهنگ کنیم، مدل اینورتر و مصرف تقریبی را در فرم درخواست استعلام قیمت بنویسید. کارشناسان نورا تجدیدپذیران با ضمانت اصالت کالا و گارانتی رسمی پیشنهاد میدهند، برای نصابان و خرید عمده قیمت جداگانه اعلام میکنند و سفارش را از تبریز به سراسر کشور ارسال میکنند.
پرسشهای پرتکرار
باتری لیتیومی بهتر است یا اسیدی؟
هیچکدام برای همه بهتر نیست. برای کار سیکلی روزانه در سیستم خورشیدی، لیتیوم معمولاً انتخاب منطقیتری است؛ برای آمادهباش و بودجهٔ اولیهٔ محدود، باتری سرباسیدی دیپسایکل هنوز کاربرد دارد.
برای یوپیاس، باتری سیلد اسید بهتر است یا لیتیومی؟
بیشتر یوپیاسهای رایج برای باتری سیلد اسید طراحی شدهاند و شارژرشان پروفایل لیتیوم ندارد. جایگزینی با لیتیوم فقط وقتی درست است که سازندهٔ یوپیاس آن را پشتیبانی کند.
آیا میتوانم باتری لیتیومی را جایگزین باتری اسیدی فعلیام کنم؟
از نظر ولتاژ، یک باتری ۱۲.۸ ولتی لیتیومی میتواند جای یک باتری ۱۲ ولتی اسیدی بنشیند، اما شارژر یا اینورتر باید پروفایل شارژ لیتیوم داشته باشد و جریان کشیدهشده از حداکثر جریان مجاز BMS بیشتر نباشد. این تنظیم را به نصاب بسپارید و بانک قدیمی و جدید را با هم ترکیب نکنید.
باتری تیوبلار چیست و برای چه کاری مناسب است؟
باتری تیوبولار نوعی سرباسیدی با صفحهٔ مثبت لولهای است که برای تخلیهٔ عمیق و مکرر ساخته میشود. سنگین است و جای ثابت و تهویهدار میخواهد، اما در بانکهای آفگرید کاربرد زیادی دارد.
باتری لیتیومی در هوای سرد تبریز مشکل دارد؟
دشارژ در سرما معمولاً ممکن است، هرچند ظرفیت کمتر میشود؛ اما شارژ LiFePO4 زیر صفر درجه معمولاً مجاز نیست و فقط BMSی که حفاظت دمای پایین دارد جلوی آن را میگیرد. بهتر است باتری در فضای داخلی و دور از سرمای مستقیم نصب شود.
